در دل آب‌های نیلگون خلیج فارس، جایی میان ساحل‌های بی‌کران و آفتابِ ساکن جزیره قشم، مردمان دریادلی هستند که با قایق‌های کوچک خود راهی آب می‌شوند؛ نه تنها برای صید ماهی، بلکه برای تجربه‌ای ژرف از آرامش و رهایی.

ماهیگیری در قشم، فراتر از یک فعالیت اقتصادی یا حتی تفریحی‌ست؛ اینجا، صید بهانه‌ای‌ست برای لمس سکوتی شیرین و گوش سپردن به سمفونی آرام امواج. هنگامی که قایق آرام بر پهنه‌ی دریا شناور است و صدای دل‌نواز برخورد آب با بدنه‌ی چوبی آن در گوش می‌پیچد، گویی زمان متوقف می‌شود. نسیم شورِ دریا، چشم‌انداز بی‌انتها و انعکاس نور خورشید بر سطح آب، تصویری از بهشت را پیش چشم گردشگران و بومیان مجسم می‌کند.

تماشای خورشید که آرام‌آرام از دل آسمان به بستر دریا فرو می‌رود، یکی از ناب‌ترین لحظاتِ این تجربه است. در این منظره، ماهیگیری تنها بخشی از داستان است؛ بخش دیگر، همان ارتباط درونی و عمیق با طبیعتی‌ست که هنوز بکر و دست‌نخورده باقی مانده است.

جزیره قشم، بزرگ‌ترین جزیره‌ی ایران، با دارا بودن ظرفیت‌های کم‌نظیر گردشگری دریایی، هر روز بیش از پیش مقصد علاقه‌مندان به طبیعت، ماجراجویان و کسانی می‌شود که به‌دنبال رهایی از شلوغی شهر هستند. آرامش سواحل جنوبی، فرهنگ دریایی مردمان محلی و فرصت‌هایی چون ماهیگیری، قایق‌سواری، غواصی و گردش در جزایر اطراف، قشم را به بهشتی در دل خلیج فارس بدل کرده است.

اگر تا امروز تنها از پشت صفحه‌ها و قاب تصاویر، خلیج فارس را دیده‌اید، وقت آن است که با سفر به قشم، این شکوه بی‌بدیل را از نزدیک لمس کنید. چرا که گاهی، تنها شنیدن صدای امواج، می‌تواند آرامشی به انسان ببخشد که در هیچ واژه‌ای نمی‌گنجد.

جزیره قشم، به عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق آزاد تجاری کشور، همیشه با ظرفیت‌های اقتصادی بالایی همراه بوده است. موقعیت جغرافیایی استراتژیک، دسترسی به خلیج فارس و آب‌های آزاد بین‌المللی، این جزیره را به یک کانون اقتصادی تبدیل کرده که می‌تواند نقش کلیدی در تجارت منطقه‌ای و جهانی ایفا کند. اما با وجود تمامی این پتانسیل‌ها، در سال‌های اخیر شاهدیم که این ظرفیت‌ها به‌طور کامل در راستای توسعه و رونق اقتصادی استفاده نشده‌اند. متأسفانه، یکی از بزرگترین چالش‌هایی که جزیره قشم و دیگر مناطق آزاد کشور با آن مواجه هستند، عدم دستیابی به بازارهای جهانی و محدود شدن بیشتر به واردات کالاها است.

در شرایط کنونی که بحران‌های سیاسی و اقتصادی در سطح جهانی و داخلی باعث تغییرات عمده‌ای در روندهای تجاری شده، نقش مناطق آزاد به عنوان دروازه‌های اقتصادی کشور به سوی تجارت جهانی بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. اما برخلاف انتظارات اولیه، بسیاری از مناطق آزاد، به‌ویژه قشم، هنوز نتواسته‌اند در زمینه صادرات و ارتباط با بازارهای جهانی به جایگاه مورد نظر دست یابند. به‌جای تمرکز بر تولید و صادرات، بیشتر شاهد واردات کالاهای مصرفی و محصولات خارجی به داخل کشور هستیم که این روند، نه‌تنها فرصت‌های تجاری و اقتصادی بومی را محدود کرده بلکه از لحاظ اقتصادی نیز زیان‌های فراوانی برای کشور به همراه داشته است.

با این حال، باید توجه کرد که قشم به عنوان یک جزیره با ویژگی‌های منحصر به فرد، دارای پتانسیل‌های بسیاری است که اگر به درستی از آن‌ها استفاده شود، می‌تواند به یکی از دروازه‌های اقتصادی کشور تبدیل شود. این جزیره به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، دسترسی به مسیرهای تجاری بین‌المللی، و فضای آزاد تجاری می‌تواند نقش مهمی در برقراری ارتباطات تجاری با کشورهای همسایه و دیگر کشورهای دنیا ایفا کند. برای تحقق این هدف، توجه به یک سری از زیرساخت‌ها و عوامل اقتصادی ضروری است.

یکی از مهم‌ترین نیازهایی که باید در قشم برای تبدیل شدن به دروازه‌ای برای تجارت جهانی فراهم شود، پایداری انرژی و تأمین برق بدون خاموشی است. در حالی که در بسیاری از مناطق کشور با مشکل قطعی برق و ناترازی انرژی روبه‌رو هستیم، تأمین انرژی پایدار در مناطق آزاد به‌ویژه جزیره قشم می‌تواند به افزایش کارایی و بهره‌وری کسب‌وکارها و شرکت‌های تولیدی کمک کند. بسیاری از سرمایه‌گذاران و شرکت‌ها برای راه‌اندازی واحدهای تولیدی و صنعتی نیاز به انرژی پایدار دارند و بدون تأمین آن، امکان فعالیت بلندمدت و سودآوری کاهش می‌یابد. این امر به‌ویژه برای کسب‌وکارهایی که با تکنولوژی‌های پیشرفته و تولیدات با ارزش افزوده بالا سروکار دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

مسئله دیگری که در مسیر حرکت به سوی اقتصاد جهانی باید به آن توجه شود، دسترسی به اینترنت پرسرعت است. در دنیای امروز، کسب‌وکارهای جهانی و شرکت‌های تولیدی نیازمند ارتباطات دیجیتال و دسترسی به اینترنت با سرعت بالا هستند تا بتوانند با شرکای تجاری خود در نقاط مختلف دنیا ارتباط برقرار کنند و از فناوری‌های نوین بهره ببرند. نبود اینترنت پرسرعت یا عدم پایداری آن می‌تواند مانع از ورود کسب‌وکارهای جزیره قشم به بازارهای جهانی شود. همچنین، شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها برای رقابت در بازارهای بین‌المللی نیاز به زیرساخت‌های دیجیتال قدرتمند دارند.

نکته‌ای که نباید از آن غافل شد، تقویت زیرساخت‌های تولیدی و دانش‌بنیان در قشم است. در حال حاضر، مناطق آزاد کشور عمدتاً درگیر واردات کالاهای مصرفی هستند و توجه کمتری به توسعه صنایع تولیدی و صادراتی می‌شود. در حالی که بسیاری از کشورها به سمت تولیدات دانش‌بنیان و صنایع با ارزش افزوده بالا حرکت کرده‌اند، جزیره قشم نیز باید به این سمت حرکت کند. تولیدات صنعتی و فناورانه می‌توانند به راحتی به بازارهای جهانی وارد شوند و با توجه به شرایط ویژه مناطق آزاد، قشم می‌تواند به یک قطب صادراتی برای این نوع محصولات تبدیل شود.

تجار و کاسبان محلی نیز باید به سمت بهره‌برداری از مزایای تجارت جهانی حرکت کنند. آموزش و ارتقاء سطح دانش تجاری، آشنایی با روش‌های نوین بازاریابی و فروش بین‌المللی، و ایجاد ارتباطات موثر با شرکت‌های خارجی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به رشد اقتصادی جزیره کمک کند. دولت و مناطق آزاد باید با حمایت از این حرکت، برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای برای تجار و کاسبان جزیره فراهم کنند تا آن‌ها بتوانند به راحتی وارد بازارهای جهانی شوند.

در نهایت، به‌منظور تحقق این هدف، نیازمند هم‌افزایی میان بخش‌های دولتی، خصوصی و حتی نهادهای بین‌المللی هستیم. زیرساخت‌ها و منابع انسانی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا جزیره قشم به‌عنوان دروازه‌ای برای تجارت جهانی شناخته شود. تنها در این صورت است که می‌توان امیدوار بود قشم نه‌تنها در زمینه گردشگری بلکه در زمینه اقتصادی نیز به یکی از بازیگران اصلی منطقه‌ای و جهانی تبدیل شود.

ابوالفضل چلاغلو؛ خبرنگار عصرآگاهی

روز ملی خلیج فارس برای بسیاری از مردم کشورمان تنها یک تاریخ تقویمی است که هر ساله در آن روز همایش‌ها و سخنرانی‌هایی برگزار می‌شود، اغلب تکراری، بدون نوآوری و در بسیاری از موارد با هدف رفع تکلیف. در روزهایی که با جشن و سرور از این روز خاص یاد می‌کنیم، گاهی فراموش می‌کنیم که این روز به خودی خود ارزش چندانی ندارد مگر آنکه درک عمیق‌تری از جایگاه و اهمیت خلیج فارس به عنوان یک موهبت طبیعی و فرهنگی پیدا کنیم. خلیج فارس تنها یک نوار آبی در نقشه جغرافیایی نیست؛ این دریاچه‌ی نیلگون، با تاریخچه‌ای چند هزار ساله و ارثیه‌ای بی‌بدیل از گذشته‌های دور، قلب اقتصادی، فرهنگی و ژئوپلیتیک منطقه را به تپش درمی‌آورد.

ما همیشه در نشریه «عصر آگاهی» تلاش کرده‌ایم که خلیج فارس را تنها در یک روز خاص محدود نکنیم. این منطقه همیشه جزئی از هویت ملی ماست و باید همواره در دل‌ها و ذهن‌های ما حضور داشته باشد. اما برای اینکه روز ملی خلیج فارس به جایگاه واقعی خود برسد، باید اولین قدم‌ها را در فهم عمیق این سرزمین برداریم و به شناخت دقیقی از آنچه که این خلیج برای ما به ارمغان آورده است، دست یابیم.

امروز وقتی از خلیج فارس سخن می‌گوییم، باید بدانیم که این دریاچه نیلگون از مرزهای جغرافیایی عبور کرده است و به بخشی جدایی‌ناپذیر از تاریخ و فرهنگ ایرانی تبدیل شده است. دریا و منابع آن برای ما هدیه‌ای خدادادی بوده که در طول قرون متمادی تمدن‌های بسیاری بر آن اثر گذاشته‌اند. خلیج فارس نه‌تنها مرز آبی ایران است، بلکه نمادی از قدرت، اقتدار و دستاوردهای ملت ایران در طول تاریخ بوده است. اینکه در برابر تهدیدات و تحریم‌ها چه توانمندی‌ها و ظرفیت‌های بسیاری در این منطقه نهفته است، حقیقتی است که کمتر به آن توجه می‌شود.

رویدادهای مختلف در روز ملی خلیج فارس، به‌رغم محتوای گاه تکراری و فاقد ایده‌های نو، هر ساله تلاش دارند تا نشان دهند که این روز برای ما مهم است. ولی واقعیت این است که هیچ جشن و همایشی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین عملیاتی شدن برنامه‌های بلندمدت و استراتژیک برای حفاظت، توسعه و بهره‌برداری صحیح از ظرفیت‌های این منطقه شود. برای تحقق این هدف، باید به دو اصل اساسی توجه کنیم: اول، شناخت دقیق از ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های خلیج فارس و دوم، چشم‌اندازهایی که برای بهره‌برداری و حفظ این منابع باید ترسیم شود.

چشم‌انداز خلیج فارس باید با نگاه به آینده و به دور از شعارهای توخالی ترسیم شود. درست است که در سال‌های اخیر پروژه‌های مختلفی برای توسعه زیرساخت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی در این منطقه آغاز شده است، اما به‌طور عمده آنچه که شاهد هستیم، پروژه‌هایی پراکنده، بدون هماهنگی و فاقد پیوست‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مناسب است. هیچگاه نباید فراموش کنیم که خلیج فارس، باوجود تمامی پتانسیل‌های طبیعی و اقتصادی که دارد، باید از لحاظ زیست‌محیطی به درستی مدیریت شود تا نسل‌های آینده نیز بتوانند از آن بهره‌برداری کنند.

برای ساختن چشم‌اندازی روشن‌تر برای خلیج فارس، باید اولویت‌ها به درستی مشخص شود. این اولویت‌ها نه‌تنها شامل سرمایه‌گذاری در زمینه‌های صنعتی، نفتی و دریانوردی است، بلکه نیازمند توجه ویژه به موضوعات محیط زیستی، حفاظت از منابع طبیعی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان این منطقه نیز می‌باشد. منطقه‌ای مانند قشم، که به‌عنوان یکی از جزایر مهم خلیج فارس شناخته می‌شود، باید در این راستا به یک الگوی موفق تبدیل شود. اقدامات مسئولانه و پیشرو در زمینه گردشگری، معماری پایدار و استفاده از منابع تجدیدپذیر می‌تواند نمونه‌ای از این نوع توسعه باشد.

هرچند در گذشته شاهد تلاش‌های پراکنده‌ای در این زمینه‌ها بودیم، اما آنچه که امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، هماهنگی بین نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه مدنی است. نمی‌توانیم تنها به برگزاری چند همایش و سخنرانی بسنده کنیم. باید به سمتی حرکت کنیم که خلیج فارس در قلب استراتژی‌های ملی ما قرار گیرد و سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی دقیق و مشخص برای آن تدوین شود. این مسئولیت بر دوش تمامی ماست: چه کسانی که در مناصب اجرایی و مدیریتی قرار دارند و چه کسانی که دغدغه‌مند این مرز و بوم هستند.

دریای پارس، به عنوان یکی از گنجینه‌های بی‌بدیل ایران، همواره باید در کانون توجهات ملی و بین‌المللی قرار گیرد. این تنها زمانی ممکن است که با برنامه‌ریزی‌های دقیق، شفاف و نوآورانه، گام‌هایی اساسی در جهت حفاظت از این گنجینه برداریم و در کنار آن از ظرفیت‌های اقتصادی آن بهره‌برداری کنیم. تنها در این صورت است که می‌توانیم بگوییم روز ملی خلیج فارس به عنوان یک رویداد ملی واقعاً به جایگاه خود رسیده است.

خلیج فارس متعلق به تمام ماست و درک ارزش واقعی آن، جز با شناخت عمیق از ظرفیت‌ها و فرصت‌های آن، ممکن نخواهد بود. در نهایت، روز ملی خلیج فارس باید نقطه آغاز تحولی بزرگ باشد؛ تحولی که در آن، خلیج فارس تنها در یک روز خاص مورد توجه قرار نگیرد، بلکه در طول سال و در تمامی عرصه‌های ملی، اقتصادی و زیست‌محیطی جایگاه ویژه‌ای پیدا کند.

عکس: جواد بیژنی