جزیره قشم، به عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری و اقتصادی ایران، همواره جذابیت‌های زیادی برای سرمایه‌گذاران و تجار داشته است. موقعیت جغرافیایی خاص، دسترسی به دریا و فضای آزاد تجاری، از جمله عواملی است که این منطقه را به یک مرکز مهم اقتصادی تبدیل کرده است. اما در سال‌های اخیر، تغییرات قابل توجهی در وضعیت بازار اجاره مغازه‌ها و ملک‌های تجاری جزیره رخ داده است که موجب نگرانی بسیاری از کاسبان و مستأجران شده است.

تا پیش از بحران جهانی کرونا، شرایط اقتصادی جزیره به‌ویژه در بخش تجاری، برای بسیاری از کسب‌وکارها بسیار مطلوب بود. مالکان و مستأجران رابطه‌ای دوستانه و منطقی داشتند و به‌طور معمول، نرخ اجاره‌ها در حد معقولی قرار داشت. با این حال، پس از پایان بحران کرونا و در پی وقوع تغییرات سیاسی و اجتماعی در منطقه، روند رو به رشدی در افزایش اجاره‌بها مشاهده شد که نه تنها منافع اقتصادی کاسبان را تهدید کرده بلکه موجب بی‌ثباتی در بازار اجاره نیز شده است.

یکی از عواملی که پس از پایان کرونا و در پی تغییرات سیاسی در کشور افغانستان تاثیر زیادی بر بازار اجاره مغازه‌ها و ملک‌های تجاری قشم گذاشت، ورود غیرقانونی و بی‌ضابطه برخی از اتباع افغان به ایران و به ویژه جزیره قشم بود. این افراد که عمدتاً از شرایط اقتصادی بهتری برخوردار بودند و درآمد ارزی داشتند، به دلیل در اختیار داشتن دلار و قدرت خرید بالا، توانستند اجاره‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش دهند. این تغییرات به‌ویژه در شرایط دشوار اقتصادی کشور، فشار زیادی بر کاسبان جزیره وارد کرده و بسیاری از کسب‌وکارها را با خطر تعطیلی یا تغییر مکان مواجه ساخته است.

نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که این تغییرات تنها به دلیل حضور اتباع افغان نیست. البته که شرایط اقتصادی کشور و وضعیت نامساعد ارز نیز تاثیر زیادی در این روند داشته‌اند. کاهش ارزش پول ملی و نوسانات ارزی، موجب شده بسیاری از مالکان به جای تأمین آرامش و ثبات برای مستأجران، به طمع درآمدهای بیشتر بیفتند و اجاره‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش دهند. این در حالی است که بسیاری از کاسبان جزیره با مشکلات مالی و بدهی‌های ارزی مواجه هستند و این فشارهای اقتصادی به آنها امکان رشد و ادامه کسب‌وکار را نمی‌دهد.

این تغییرات در شرایط بحرانی اقتصادی نه تنها موجب بروز مشکلات متعدد برای کاسبان جزیره شده، بلکه بسیاری از مشتریان و کسب‌وکارها را نیز از بازار قشم دور کرده است. اجاره‌های دو تا سه برابری که مالکان از مستأجران درخواست می‌کنند، باعث شده است که بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط نتوانند هزینه‌های اجاره را تأمین کنند و حتی برخی از آنها مجبور به تعطیلی یا تغییر مکان شوند. این روند به‌ویژه در فضاهایی مانند بازارهای سنتی و مراکز خرید که محل تجمع کسب‌وکارهای کوچک هستند، به وضوح دیده می‌شود.

این وضعیت نه تنها به‌ضرر کاسبان جزیره است بلکه برای مالکان نیز در بلندمدت می‌تواند پیامدهای منفی داشته باشد. افزایش اجاره‌ها ممکن است به‌طور موقت سود بیشتری برای مالکان به ارمغان آورد، اما در طولانی‌مدت می‌تواند به کاهش تعداد مستأجران و خالی ماندن برخی از فضاها منجر شود. در چنین شرایطی، هر دو طرف—هم مالکان و هم مستأجران—دچار ضرر خواهند شد. بنابراین، لازم است مالکان قشم از زاویه‌ای منصفانه به مسأله اجاره بها نگاه کنند و این را در نظر بگیرند که برای حفظ رونق بازار تجاری جزیره و ایجاد فضای پایدار برای کسب‌وکارها، نیاز به تعدیل و منطقی کردن نرخ‌ها دارند.

همچنین باید توجه داشت که وضعیت بحرانی اقتصادی و نوسانات ارز تنها مختص به قشم نیست بلکه این مشکلات در سطح کشور نیز وجود دارد. در چنین شرایطی، کاسبان و مالکان باید درک کنند که برای حفظ آرامش و پیشرفت اقتصادی، همکاری و تفاهم میان طرفین ضروری است. بدون شک اگر هر یک از طرفین—چه مالکان و چه مستأجران—صرفاً به منافع کوتاه‌مدت خود بیندیشند، نه تنها به نفع هیچ‌کدام نخواهد بود، بلکه منجر به تضعیف فضای تجاری قشم خواهد شد.

در نهایت، رسیدن به یک راه‌حل منطقی و منصفانه نیازمند تغییر نگرش‌ها و ایجاد همبستگی در میان کاسبان، مالکان و مسئولان محلی است. باید توجه داشت که اجاره بها نه تنها به‌عنوان یک معضل اقتصادی، بلکه به‌عنوان یک چالش اجتماعی و فرهنگی باید بررسی شود. برای حل این مشکل، ایجاد فضایی از گفت‌وگو و تفاهم میان مالکان و مستأجران، که در آن هم منافع مالکان و هم رفاه کاسبان تأمین شود، امری ضروری است. تنها در این صورت است که می‌توان به رونق و پایداری اقتصادی جزیره قشم در سال‌های پیش رو امیدوار بود.

فاطمه زائر لولمانی؛ خبرنگار عصر آگاهی

عکس: جواد بیژنی

جزیره قشم، به عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق آزاد تجاری کشور، همیشه با ظرفیت‌های اقتصادی بالایی همراه بوده است. موقعیت جغرافیایی استراتژیک، دسترسی به خلیج فارس و آب‌های آزاد بین‌المللی، این جزیره را به یک کانون اقتصادی تبدیل کرده که می‌تواند نقش کلیدی در تجارت منطقه‌ای و جهانی ایفا کند. اما با وجود تمامی این پتانسیل‌ها، در سال‌های اخیر شاهدیم که این ظرفیت‌ها به‌طور کامل در راستای توسعه و رونق اقتصادی استفاده نشده‌اند. متأسفانه، یکی از بزرگترین چالش‌هایی که جزیره قشم و دیگر مناطق آزاد کشور با آن مواجه هستند، عدم دستیابی به بازارهای جهانی و محدود شدن بیشتر به واردات کالاها است.

در شرایط کنونی که بحران‌های سیاسی و اقتصادی در سطح جهانی و داخلی باعث تغییرات عمده‌ای در روندهای تجاری شده، نقش مناطق آزاد به عنوان دروازه‌های اقتصادی کشور به سوی تجارت جهانی بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. اما برخلاف انتظارات اولیه، بسیاری از مناطق آزاد، به‌ویژه قشم، هنوز نتواسته‌اند در زمینه صادرات و ارتباط با بازارهای جهانی به جایگاه مورد نظر دست یابند. به‌جای تمرکز بر تولید و صادرات، بیشتر شاهد واردات کالاهای مصرفی و محصولات خارجی به داخل کشور هستیم که این روند، نه‌تنها فرصت‌های تجاری و اقتصادی بومی را محدود کرده بلکه از لحاظ اقتصادی نیز زیان‌های فراوانی برای کشور به همراه داشته است.

با این حال، باید توجه کرد که قشم به عنوان یک جزیره با ویژگی‌های منحصر به فرد، دارای پتانسیل‌های بسیاری است که اگر به درستی از آن‌ها استفاده شود، می‌تواند به یکی از دروازه‌های اقتصادی کشور تبدیل شود. این جزیره به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، دسترسی به مسیرهای تجاری بین‌المللی، و فضای آزاد تجاری می‌تواند نقش مهمی در برقراری ارتباطات تجاری با کشورهای همسایه و دیگر کشورهای دنیا ایفا کند. برای تحقق این هدف، توجه به یک سری از زیرساخت‌ها و عوامل اقتصادی ضروری است.

یکی از مهم‌ترین نیازهایی که باید در قشم برای تبدیل شدن به دروازه‌ای برای تجارت جهانی فراهم شود، پایداری انرژی و تأمین برق بدون خاموشی است. در حالی که در بسیاری از مناطق کشور با مشکل قطعی برق و ناترازی انرژی روبه‌رو هستیم، تأمین انرژی پایدار در مناطق آزاد به‌ویژه جزیره قشم می‌تواند به افزایش کارایی و بهره‌وری کسب‌وکارها و شرکت‌های تولیدی کمک کند. بسیاری از سرمایه‌گذاران و شرکت‌ها برای راه‌اندازی واحدهای تولیدی و صنعتی نیاز به انرژی پایدار دارند و بدون تأمین آن، امکان فعالیت بلندمدت و سودآوری کاهش می‌یابد. این امر به‌ویژه برای کسب‌وکارهایی که با تکنولوژی‌های پیشرفته و تولیدات با ارزش افزوده بالا سروکار دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

مسئله دیگری که در مسیر حرکت به سوی اقتصاد جهانی باید به آن توجه شود، دسترسی به اینترنت پرسرعت است. در دنیای امروز، کسب‌وکارهای جهانی و شرکت‌های تولیدی نیازمند ارتباطات دیجیتال و دسترسی به اینترنت با سرعت بالا هستند تا بتوانند با شرکای تجاری خود در نقاط مختلف دنیا ارتباط برقرار کنند و از فناوری‌های نوین بهره ببرند. نبود اینترنت پرسرعت یا عدم پایداری آن می‌تواند مانع از ورود کسب‌وکارهای جزیره قشم به بازارهای جهانی شود. همچنین، شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها برای رقابت در بازارهای بین‌المللی نیاز به زیرساخت‌های دیجیتال قدرتمند دارند.

نکته‌ای که نباید از آن غافل شد، تقویت زیرساخت‌های تولیدی و دانش‌بنیان در قشم است. در حال حاضر، مناطق آزاد کشور عمدتاً درگیر واردات کالاهای مصرفی هستند و توجه کمتری به توسعه صنایع تولیدی و صادراتی می‌شود. در حالی که بسیاری از کشورها به سمت تولیدات دانش‌بنیان و صنایع با ارزش افزوده بالا حرکت کرده‌اند، جزیره قشم نیز باید به این سمت حرکت کند. تولیدات صنعتی و فناورانه می‌توانند به راحتی به بازارهای جهانی وارد شوند و با توجه به شرایط ویژه مناطق آزاد، قشم می‌تواند به یک قطب صادراتی برای این نوع محصولات تبدیل شود.

تجار و کاسبان محلی نیز باید به سمت بهره‌برداری از مزایای تجارت جهانی حرکت کنند. آموزش و ارتقاء سطح دانش تجاری، آشنایی با روش‌های نوین بازاریابی و فروش بین‌المللی، و ایجاد ارتباطات موثر با شرکت‌های خارجی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به رشد اقتصادی جزیره کمک کند. دولت و مناطق آزاد باید با حمایت از این حرکت، برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای برای تجار و کاسبان جزیره فراهم کنند تا آن‌ها بتوانند به راحتی وارد بازارهای جهانی شوند.

در نهایت، به‌منظور تحقق این هدف، نیازمند هم‌افزایی میان بخش‌های دولتی، خصوصی و حتی نهادهای بین‌المللی هستیم. زیرساخت‌ها و منابع انسانی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا جزیره قشم به‌عنوان دروازه‌ای برای تجارت جهانی شناخته شود. تنها در این صورت است که می‌توان امیدوار بود قشم نه‌تنها در زمینه گردشگری بلکه در زمینه اقتصادی نیز به یکی از بازیگران اصلی منطقه‌ای و جهانی تبدیل شود.

ابوالفضل چلاغلو؛ خبرنگار عصرآگاهی

جزیره قشم، گوهر درخشان خلیج فارس، نه‌تنها با طبیعت شگفت‌انگیزش، بلکه با بازارهای پررونق و مردمی‌اش، هویتی منحصربه‌فرد یافته که در کمتر جایی از کشور دیده می‌شود. بازار قشم، آینه‌ای است از فرهنگ، هنر و معیشت مردمان این خطه؛ جایی که هر حجره، قصه‌ای دارد و هر خرید، تجربه‌ای است از تماس مستقیم با ریشه‌های هویتی جنوب ایران. در این بازار، زمان آرام می‌گذرد و خرید، تنها یک دادوستد ساده نیست؛ بلکه رقصی است از رنگ‌ها، عطرها و صداهایی که حواس انسان را درگیر می‌کند. از ادویه‌های معطر جنوب گرفته تا صنایع‌دستی اصیل و پارچه‌هایی با طرح‌هایی برگرفته از طبیعت جزیره، همگی نشانی از ذوق و هنر مردم بومی دارند؛ آثاری که با دست و دل ساخته شده‌اند، نه با ماشین و سفارش کارخانه‌ای.

بازار قشم تنها مکانی برای خرید نیست؛ عرصه‌ای است برای دیدار فرهنگ‌ها، گفتگو، و انتقال روایت‌هایی شفاهی که نسل به نسل ادامه یافته‌اند. فروشندگان محلی، با چهره‌هایی آفتاب‌سوخته و لبخندهایی گرم، نه‌تنها کالا، که قصه، چای و دوستی می‌فروشند. گاه، یک استکان چای شیرین، آغازی است برای گپ‌وگفتی صمیمانه، و گاه، نقل خاطراتی از روزگار دور، هدیه‌ای به گردشگری است که مشتاق شنیدن است. بازار، همچون خود جزیره، در تقابل و هم‌زیستی سنت و مدرنیته شکل گرفته است. در کنار دکان‌های قدیمی با سقف‌های چوبی، ویترین‌های مدرن و اجناس وارداتی نیز خودنمایی می‌کنند؛ تصویری از قشمی که در عین پایبندی به ریشه‌ها، آینده را هم دریافته است.

بازار در ساختار شهری قشم، همچون قلبی تپنده است که اقتصاد جزیره را به حرکت درمی‌آورد. هر مغازه، حلقه‌ای از زنجیره معیشت هزاران نفر است؛ از صنعتگران و فروشندگان گرفته تا رانندگان، راهنمایان گردشگری و خریداران بومی و غیربومی. این بازار، تنها فضایی برای دادوستد نیست، بلکه کانونی است از زندگی اجتماعی. از آغاز روز که نخستین مشتریان پا به میدان می‌گذارند، تا شب‌هنگام که چراغ مغازه‌ها روشن می‌شود، بازار قشم با هیاهوی زندگی زنده است؛ محفلی برای دیدار، گفتگو، و حتی حل اختلافات محلی.

تجربه خرید در بازار قشم، تجربه‌ای حسی و فراگیر است. رنگارنگی پارچه‌ها و هنرهای دستی، آوای سازهای محلی، عطر ادویه‌ها و خوراکی‌های سنتی، طعم خرما و حلواهای محلی، و حتی لمس بافت پارچه‌ها و ظروف سفالی، همگی در کنار هم، خاطره‌ای خلق می‌کنند که به این زودی فراموش نخواهد شد. در این بازار، جسم و جان آدمی هم‌زمان درگیر می‌شود و خرید، بدل به خاطره‌ای عاطفی و انسانی می‌گردد.

در نهایت باید گفت، بازار قشم تنها یک محل اقتصادی نیست؛ بلکه روح زنده و جاری جزیره است. بازاری که هر حجره‌اش روایتگر ایستادگی، هنر و عشق مردمان جنوب است. بازدید از این بازار، سفری است به عمق هویت ایرانی و آشنایی با مردمی که در گرمای سوزان آفتاب، با لبخندی صمیمی، گرمابخش دل رهگذرانند. برای آنان که گذارشان به این جزیره افسانه‌ای می‌افتد، گشت‌وگذار در بازار قشم نه فقط یک خرید، بلکه آغاز یک دوستی، یک قصه، و شاید آغاز تعلقی تازه باشد.

دل آرام رحیمی بشر؛ خبرنگار عصرآگاهی

عکس: جواد بیژنی